300 patienten met borstkanker behandeld met intraoperatieve radiotherapie in het MCH in Den Haag

Sommige patiënten met borstkanker komen in aanmerking voor IntraOperatieve RadioTherapie (IORT). Medisch Centrum Haaglanden (MCH) is, in de Randstad, het enige ziekenhuis waar dit kan. "Operatie én bestraling in één keer betekent minder pijn en je leven sneller oppakken." Radiotherapeut prof. dr. Henk Struikmans wil meer patiënten op deze manier behandelen. 

Sinds 2010 zijn in Radiotherapiecentrum West (RCWEST) in het MCH bijna 300 IORT-behandelingen uitgevoerd bij borstkankerpatiënten van 60 jaar en ouder. Direct na de borstsparende operatie, uitgevoerd door oncologisch chirurg dr. Andreas Marinelli of dr. Joost van der Sijp, wordt de wondrand in de borst bestraald door radiotherapeut dr. Peter Koper of Henk Struikmans. Voor een IORT-behandeling wordt de patiënt één dag opgenomen en hoeft niet wekenlang dagelijks terug te komen voor uitwendige bestraling. Andreas Marinelli doet anderhalf tot twee uur over een borstsparende operatie. Vervolgens neemt de radiotherapeut het over: een halfuur apparatuur installeren, twee minuten bestralen. Marinelli: "Patiënten die wij na een paar maanden terugzien, zijn blij: ze hebben geen pijn aan hun borst. Dat is na zestien keer uitwendig bestralen (de meest gangbare behandeling) wél zo, en vaak nemen pijnklachten met de jaren toe." Net als Struikmans hoopt hij de komende jaren meer borstkankerpatiënten met IORT te helpen.
 

Italiaans onderzoek

IORT is ontwikkeld in het 'European Institute of Oncology' (EIO) in Milaan. Uit hun onderzoek (in 2013 gepubliceerd in The Lancet Oncology) blijkt dat de kans op terugkeer van de ziekte in de borst na vijf jaar met IORT 4,4 procent is. Na de gangbare behandeling, waarbij de aangedane borst zestien of meerdere malen bestraald wordt, is dit percentage 0,4 procent. Vanwege dit verschil worden tot nu toe in Nederland (in Den Haag en in Eindhoven sinds 2012) alleen patiënten behandeld die ouder zijn dan 60 jaar, met een kleine tumor zonder uitzaaiingen in de oksellymfklieren. Door de patiëntengroep dusdanig te beperken, is de kans op terugkeer bij IORT niet groter dan bij uitwendige bestraling.

Risico en comfort

"Maar", zegt Struikmans, "de Italiaanse studie heeft weliswaar bewezen dat de kans op terugkeer van ziekte in de aangedane borst klein is en dat IORT een veilige methode is, maar deze studie had het niet over het comfort van de patiënten: één dag ziekenhuis versus nog vier tot zes weken elke dag terugkomen om bestraald te worden. Uiteraard doen wij ook onderzoek: we verzamelen en analyseren de uitkomsten en ervaringen van onze IORT-patiënten nauwkeurig. In twee recente studies wordt door patiënten enerzijds en door behandelaars anderzijds zelfs aangegeven dat ze de voordelen van IORT zó belangrijk vinden dat ze bereid zijn een verhoogd risico van ongeveer 3 procent op terugkeer van de ziekte in de borst te accepteren. Ik vind dan ook dat we in de toekomst méér patiënten met een kleine kans op recidief met IORT kunnen behandelen."

Wat in ieder geval zowel uit de Italiaanse studie als uit de Haagse ervaringen blijkt, is dat IORT een stuk minder bijwerkingen (minder pijn en minder vermoeidheid) met zich meebrengt dan langdurige uitwendige bestraling, omdat tijdens IORT huid, borstwand, onderliggende long en het hart nauwelijks met straling worden belast.

Wanneer IORT?

Vooralsnog blijven de voorwaarden om in aanmerking te komen voor deze behandeling hetzelfde: de patiënt is 60 jaar of ouder. Maar leeftijd is niet de enige inclusievoorwaarde: IORT is alleen mogelijk als de tumor - of twee die dicht bij elkaar liggen - klein is en er geen sprake is van uitzaaiingen in de oksel.